Nghiên cứu đặc điểm hình thái và vi phẫu của cây Trọng lâu cao bằng (Paris caobangensis) thu thập ở Việt Nam

Abstract

Paris caobangensis Y. H. Ji, H. Li, Z. K. Zhou was first recorded in Cao Bang in Vietnam. Like other species in the Paris genus, rhizome of Paris caobangensis has been intensively exploited in recent years for valuable traditional herbal medicine - ‘Trong Lau’. However, up to now, there has been no detailed study on morphological and microscopic characteristics of this species. In this study Paris caobangensis (collected in Cao Bang, Lao Cai, Lai Chau province) has been characterized morphological, anatomical structure and crude drug powder. Paris caobangensis differs from the two species has been adopted as ‘Chong Lou’ medicinal materials in Chinese Pharmacopoeia (2020) - Paris chinensis and Paris yunnanensis in leave ovate, basal truncate to cordate; petals 1 - 2 mm in width, shorter than 2/3 sepals; ovary 4 - 5 sides, cros; raphides arranged both in the form of vertical and radial, measuring 100 - 280 x 2 - 4 µm; starch grains ellipsoidal, spheroidal 5 - 11 x 7 - 17 µm.

Tóm tắt

Cây Trọng lâu cao bằng (Paris caobangensis Y. H. Ji, H. Li, Z. K. Zhou) lần đầu tiên được ghi nhận phân bố tại tỉnh Cao Bằng. Cũng như các loài khác trong chi Paris, thân, rễ cây Trọng lâu cao bằng đang được khai thác để làm dược liệu và là một vị thuốc có giá trị trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, cho đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có nghiên cứu chi tiết về đặc điểm hình thái và vi phẫu của cây Trọng lâu cao bằng. Kết quả nghiên cứu toàn diện về đặc điểm hình thái ngoài, vi phẫu và bột dược liệu của cây Trọng lâu cao bằng (thu thập ở các tỉnh Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu) để phục vụ công tác định danh, xác định tính đúng của dược liệu từ các loài cùng chi. Cây Trọng lâu cao bằng phân biệt với 2 loài (Paris chinensis và Paris yunnanensis) đã được quy định cho dược liệu Trọng lâu trong Dược điển Trung Quốc (2020) ở lá hình trứng, gốc lá gần bằng hoặc hình tim; cánh hoa rộng 1 – 2 mm, ngắn hơn 2/3 lá đài; bầu 4 - 5 cạnh bằng; hạt tinh bột hình elip đến gần cầu, kích thước 5 - 11 x 7 - 17 µm, tinh thể canxi oxalat dài khoảng 100 - 280 x 2 - 4 µm.