NGHIÊN CỨU NHÂN GIỐNG in vitro CÂY NGHIẾN GÂN BA (Excentrodendron tonkinense (A.Chev.)) H.T.Chang & R.H.Miau

Abstract

Excentrodendron tonkinense belongs to Group II timber according to the Vietnamese wood classification system. It is a valuable species currently facing a high risk of extinction in the wild due to extensive illegal logging. Therefore, the application of invitro propagation techniques for the conservation and development of this rare species is of great necessity. The research results showed that explants sterilized with 0.1% HgCl₂ solution for 5 minutes achieved a contamination-free rate of 63.33% and a regeneration rate of 56.67%. The culture medium MS supplemented with 1.5 mg/L BAP, 0 - 0.2 mg/L NAA, 30 g/L sucrose and 7 g/L agar was suitable for shoot multiplication, with a multiplication rate of 2.3 - 2.5 times and shoot height ranging from 1.6 to 1.87 cm. After 6 weeks of culture on MS medium containing 30 g/L sucrose, 7 g/L agar, 1.5 mg/L BAP and 0.2 mg/L kinetin, the shoots reached an average height of 3.20 cm, meeting the standard for transfer to rooting medium to produce complete in vitro plantlets. The rooting medium (MS supplemented with 1.0 mg/L NAA, 30 g/L sucrose and 7 g/L agar) resulted in a rooting rate of 50%, with an average of 2.5 roots per shoot, root length of 2.0 cm and good root quality. When transferring the Excentrodendron tonkinense tissue-cultured plantlets onto substrates in natural conditions, an acclimatization period of 10 days is required to achieve a high survival rate of 100%, with good seedling quality, healthy growth, dark green leaves and roots beginning to firmly attach to the substrate.

Tóm tắt

Nghiến gân ba (Excentrodendron tonkinense) là loài cây gỗ quý có giá trị kinh tế và bảo tồn cao, hiện đang chịu áp lực suy giảm quần thể tự nhiên do khai thác quá mức. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm bước đầu xây dựng quy trình nhân giống in vitro cho loài thông qua các giai đoạn tạo mẫu sạch, nhân nhanh chồi, kéo dài chồi, tạo rễ và huấn luyện cây con. Kết quả cho thấy, xử lý mẫu bằng HgCl₂ 0,1% trong 5 phút cho tỷ lệ mẫu sạch đạt 63,33% và tỷ lệ mẫu tái sinh đạt 56,67%. Môi trường MS bổ sung 1,5 mg/L BAP, 0 - 0,2 mg/L NAA, 30 g/L sucrose và 7 g/L agar cho hệ số nhân chồi 2,3 - 2,5 lần, với chiều cao chồi trung bình 1,60 - 1,87 cm sau 6 tuần nuôi cấy. Ở giai đoạn kéo dài chồi, môi trường MS bổ sung 1,5 mg/L BAP và 0,2 mg/L kinetin cho chiều cao chồi trung bình cao nhất, đạt 3,20 cm sau 6 tuần. Môi trường MS bổ sung 1,0 mg/L NAA thích hợp nhất trong số các công thức khảo sát cho quá trình tạo rễ, với tỷ lệ chồi ra rễ đạt 50%, trung bình 2,5 rễ/chồi và chiều dài rễ đạt 2,0 cm. Cây con được huấn luyện trong điều kiện ex vitro trong 10 ngày trước khi chuyển sang giá thể gồm 80% đất tầng B và 20% xơ dừa đạt tỷ lệ sống 100% sau thời gian theo dõi, cây sinh trưởng khỏe, lá xanh đậm và rễ bắt đầu bám giá thể. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở bước đầu cho việc hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro và phát triển nguồn cây giống phục vụ bảo tồn Nghiến gân ba.