HÌNH THÁI VÀ GIẢI PHẪU 6 LOÀI CỦA HỌ CÀ PHÊ (Rubiaceae) Ở VIỆT NAM

Abstract

Species in Rubiaceae family consists of small trees (Coffea arabica, Morinda citrifolia), shrubs (Ixora spp., Gardenia jasminoides), lianas (Paederia lanuginosa) and herbaceous (Hedyotis corymbosa). Leaves opposite, simple. The inflorescence is a cyme (Ixora spp, C. arabica, H. corymbosa, P. lanuginosa), rarely of solitary flowers (G. jasminoides) and spadix (M. citrifolia). The flowers are large, hermaphrodite, even, 5 - merous (C. arabica, M. citrifolia, P. lanuginosa) or 4 - merous (Ixora spp., H. corymbosa) or 6 - merous (G. jasminoides). Petals of species stick together at the base to form the corolla tube. Anatomy: Stems usually tetragonal or round, collenchyma was present usually within the epidermis or cork (G. jasminoides) of stem; pericycle form sclerenchyma groups (C. arabica, Ixora spp, M. citrifolia); cork cambium is found within the epidermis (Ixora spp., G. jasminoides) or collenchyma (M. citrifolia); possible phloem fibers. Stems, leaves and petiole have range of multicellular hairs (P. lanuginosa). Central stele of roof with secondary xylem only (Ixora spp., M. citrifolia, C. arabica, P. lanuginosa, H. corymbosa). The results showed that the roofs, stems and leaves of species in the Rubiaceae family are very different. This morphological and anatomy characteristics contribute to distinguish the species of the Rubiaceae family. 

Tóm tắt

Họ Cà phê gồm các loài thân gỗ (Cà phê, Nhàu), thân bụi (Bông trang, Dành dành), thân cỏ: leo (Mơ tam thể) và bò (Lưỡi rắn). Lá đơn, mọc đối. Cụm hoa thường dạng xim (Bông trang, Cà phê, Lưỡi rắn, Mơ tam thể), dạng đầu (Nhàu) hay đơn độc (Dành dành). Hoa to, lưỡng tính, đều, mẫu 5 (Cà phê, Nhàu, Mơ tam thể), mẫu 4 (Bông trang, Lưỡi rắn) hoặc mẫu 6 (Dành dành). Cánh hoa dính nhau ở phần móng tạo thành ống tràng. Kết quả giải phẫu cho thấy: vi phẫu thân vuông hoặc tròn, mô dày góc tập trung nhiều dưới biểu bì hoặc bần; trụ bì hóa mô cứng (Cà phê, Bông trang, Nhàu); tầng sinh bần xuất hiện dưới biểu bì (Bông trang, Dành dành) hoặc mô dày (Nhàu); có thể có sợi libe. Thân, lá, cuống lá đều có lông che chở đa bào một dãy (Mơ tam thể). Vi phẫu rễ có gỗ 2 chiếm tâm (Bông trang, Nhàu, Cà phê, Mơ tam thể, Lưỡi rắn). Kết quả nghiên cứu cho thấy, hình thái và giải phẫu vi phẫu rễ, thân và lá của các loài trong họ Cà phê rất khác nhau. Đặc điểm này góp phần cùng với đặc điểm hình thái để phân biệt các loài trong họ Cà phê.