TRI THỨC TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI H’MÔNG TRONG BẢO TỒN VÀ SỬ DỤNG NGUỒN GEN CÂY KHOAI SỌ NƯƠNG TẠI HUYỆN TRẠM TẤU, TỈNH YÊN BÁI

Abstract

The study was carried out to identify the role of traditional knowledge of the H'Mong ethnic group in using and in situ conservation for upland taro genetic resources to serve the life and economic development of households in Tram Tau district, Yen Bai province. Methods of investigation, survey with multiple choice questions and collection of related documents; rural rapid apprial (PRA); Statistical methods, data processing and system analysis were applied. Research results have recorded the basic traditional knowledge of the H'Mong ethnic group in Tram Tau district in the use, specialty upland taro genetic resources conservation and commercialization of products. The traditional knowledge of the H'Mong ethnic group has contributed to reserving and developing the specialty upland taro genetic resources in the Yen Bai highlands. The research results also identified some limitations that need to be solved by science and technology so that indigenous upland taro variety can develop sustainably in Tram Tau district, Yen Bai province.

Tóm tắt

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá vai trò tri thức truyền thống của người H’Mông trong việc sử dụng và lưu giữ tại chỗ nguồn gen cây khoai sọ nương phục vụ đời sống và phát triển kinh tế hộ tại huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái. Phương pháp điều tra, khảo sát với bộ câu hỏi trắc nghiệm và thu thập các tài liệu liên quan; phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA); phương pháp thống kê, xử lý số liệu và phân tích hệ thống đã được áp dụng. Kết quả nghiên cứu đã ghi nhận được cơ bản tri thức truyền thống của người H’Mông tại huyện Trạm Tấu trong việc sử dụng, lưu giữ nguồn gen cây khoai sọ nương đặc sản và thương mại hóa sản phẩm. Đó là, những tri thức truyền thống trong lưu giữ khoai sọ nương bao gồm tổng thể từ nhận biết về giống, chuẩn bị giống, làm đất, trồng, chăm sóc, bón phân, kiểm soát sâu, bệnh hại đến thu hoạch và chế biến sản phẩm. Người dân địa phương sử dụng khoai sọ nương trong đời sống hàng ngày làm lương thực với nhiều phương thức chế biến rất đa dạng, như luộc, nấu canh, hầm, cắt lát phơi khô, sử dụng củ làm giống cho vụ sau. Tri thức truyền thống của người H’Mông đã góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen cây khoai sọ đặc sản của vùng cao Yên Bái. Kết quả nghiên cứu cũng xác định được một số tồn tại cần được giải quyết bằng khoa học công nghệ để cây khoai sọ nương bản địa có thể phát triển bền vững tại huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái.