ĐÁNH GIÁ SỨC KHỎE ĐẤT NGẬP NƯỚC TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÙNG CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Abstract

This study aims to assess soil health in seasonally flooded lowland areas of the former Cu Chi area, Ho Chi Minh City, a representative peri-urban agricultural region increasingly affected by urbanization and climate change. Three typical land-use systems were investigated, including rice cultivation, vegetable farming and fruit orchards, all located on low-lying terrains with seasonal inundation. Topsoil samples (0 - 20 cm) were analyzed for physical, chemical and biological indicators such as pH, organic carbon (OC), electrical conductivity (EC), cation exchange capacity (CEC), dissolved ferrous iron (Fe²⁺), microbial density, earthworm abundance and dehydrogenase activity. Results showed that rice fields had the highest OC content (2.3%) but were characterized by low pH and anaerobic conditions. Vegetable plots exhibited signs of biological degradation, while orchard soils showed greater biological stability, with higher enzyme activity and earthworm populations. Principal Component Analysis (PCA) was applied to integrate multiple indicators, with the first two components explaining 81.8% of the total variance. The study contributes a novel approach by applying PCA to peri-urban wetland soils, providing a scientific basis for recommending soil restoration strategies emphasizing organic and biological inputs, as well as establishing a long-term soil health monitoring framework.

Tóm tắt

Nghiên cứu nhằm đánh giá sức khỏe đất tại các khu vực đất trũng có ngập nước theo mùa thuộc vùng Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh là vùng nông nghiệp ven đô tiêu biểu đang chịu tác động của đô thị hóa và biến đổi khí hậu (BĐKH). Ba loại hình canh tác được khảo sát gồm: Trồng lúa, rau màu và cây ăn trái, phân bố trên địa hình trũng có ngập theo mùa. Mẫu đất mặt (0 - 20 cm) được phân tích các chỉ tiêu lý - hóa - sinh học, bao gồm: pH, OC, EC, CEC, hàm lượng Fe²⁺ hòa tan, mật độ vi sinh vật, hoạt độ enzyme và giun đất. Kết quả cho thấy, đất lúa có hàm lượng hữu cơ cao (2,3%) nhưng pH thấp và đặc trưng bởi điều kiện khử yếm khí; đất rau màu suy giảm mạnh về sinh học; trong khi đất cây ăn trái có sức khỏe đất ổn định hơn, phản ánh qua mật độ giun và enzyme cao. Phân tích thành phần chính (PCA) cho phép phân loại tích hợp sức khỏe đất giữa các mô hình sử dụng đất, với hai thành phần đầu tiên giải thích 81,8% tổng phương sai. Điểm mới của nghiên cứu là áp dụng phương pháp tích hợp PCA trong điều kiện đất ngập nước ven đô, từ đó đề xuất định hướng cải tạo theo hướng hữu cơ - sinh học và xây dựng hệ thống quan trắc sức khỏe đất dài hạn.