ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN GIÂM HOM ĐỂ SẢN XUẤT CÂY GIỐNG TẾ TÂN LÁ TIM (Asarum cordifolium C.E.C. FISHER) BẰNG KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG VÔ TÍNH TẠI VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN, TỈNH LÀO CAI

Abstract

Asarum cordifolium C.E.C. Fisher is a valuable medicinal plant traditionally used by the Red Dao ethnic community in Vietnam for treating paralysis, wounds, hemorrhoids, cough, and childhood fever. The species is listed as “Endangered” (EN) in the Red List of Vietnamese Medicinal Plants (2019) due to its narrow distribution, overexploitation and habitat degradation. This study aimed to determine the effects of IBA concentration, cutting position, cutting length and substrate type on rooting ability of A. cordifolium stem cuttings. Experiments were conducted at Hoang Lien National Park under controlled nursery conditions for three months, with cuttings placed in polyethylene bags and maintained at 80 - 90% humidity. Results showed that all tested factors significantly influenced rooting percentage and root growth characteristics. Among IBA treatments, 200 ppm was the most effective, yielding 92.00% rooting, with an average of 7.33 roots per cutting and a mean root length of 10.65 cm. Cutting position also played a crucial role, with apical cuttings achieving the highest rooting rate (89.93%). The optimal cutting length was 8 cm, producing 91.30% rooting, 7.31 roots per cutting and 10.54 cm average root length. Substrate composition had a marked effect, with garden soil mixed with farmyard manure (5: 1, v/v) giving the best results (86.00% rooting, 7.47 roots per cutting, 10.89 cm root length). These findings provide a scientific and technical foundation for vegetative propagation and conservation of A. cordifolium, contributing to the restoration and sustainable development of this valuaable medicinal resource in Vietnam.

Tóm tắt

Tế tân lá tim (Asarum cordifolium C.E.C. Fisher) là cây thuốc quý được đồng bào Dao Đỏ sử dụng trong bài thuốc tắm chữa bại liệt, đồng thời thân rễ và rễ được dùng trị vết thương nhiễm trùng, trĩ, ho và sốt ở trẻ em. Loài này được xếp hạng “Nguy cấp” (EN) trong Danh lục Đỏ cây thuốc Việt Nam (2019) do phân bố hẹp, bị khai thác quá mức và suy giảm sinh cảnh tự nhiên. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA, vị trí cắt hom, chiều dài hom và loại giá thể đến khả năng ra rễ của hom Tế tân lá tim. Thí nghiệm được tiến hành tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên trong thời gian 3 tháng, hom được giâm trong túi bầu PE, duy trì ẩm độ 80 - 90% dưới điều kiện râm mát. Kết quả cho thấy, cả 4 yếu tố nghiên cứu đều ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ và chất lượng ra rễ. Nồng độ IBA 200 ppm cho hiệu quả cao nhất, với tỷ lệ ra rễ 92%, 7,33 rễ/hom, chiều dài rễ trung bình 10,65 cm. Hom ngọn có kết quả vượt trội với tỷ lệ ra rễ 89,93%, trong khi hom dài 8 cm đạt 91,3% ra rễ, 7,31 rễ/hom và 10,54 cm chiều dài rễ. Giá thể đất vườn + phân chuồng (5: 1) là công thức tối ưu, đạt 86% ra rễ, 7,47 rễ/hom, 10,89 cm chiều dài rễ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và kỹ thuật cho công tác nhân giống vô tính và bảo tồn loài Tế tân lá tim, góp phần phục hồi quần thể tự nhiên và phát triển bền vững nguồn dược liệu quý hiếm của Việt Nam.