KHẢO SÁT ĐA DẠNG SINH HỌC THỰC VẬT BẬC CAO TRÊN MÔ HÌNH LUÂN CANH LÚA - TÔM VÀ CHUYÊN TÔM TẠI XÃ HÒA TÚ VÀ NGỌC TỐ, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Abstract

The study was conducted to assess the biodiversity of higher plants (macrophyte) between two models of rice - shrimp rotation and shrimp monoculture in Hoa Tu and Ngoc To communes, Can Tho city. Through the collection of plant samples in the dry season (at the beginning of shrimp crop, end of March 2024 in lunar calendar, April 2024 in solar calendar) and rainy season (at the end of shrimp crop, June 2024 in lunar calendar, July 2024 in solar calendar), biological indices such as diversity index (H’), equilibrium index (E), richness index (D), dominance index (Cd) and species similarity index (SI) were calculated and compared. The study was recorded a total of 83 plant species belonging to 39 families present in the survey area. Of which, the rice-shrimp model has 68 species, higher than 57 species in the mono shrimp model. The species composition in the rice - shrimp model was richer. The average diversity index (H') in the rice-shrimp model (2.50) was higher than that in the mono shrimp model (2.27); the balance index (E) and the richness index (D) of rice - shrimp were also higher (E = 0.63; D = 0.86) than in the mono shrimp model (E = 0.59; D = 0.84). At the same time, the dominance index (Cd) in the rice - shrimp model (0.15) was lower than that in the mono shrimp model (0.17), reflecting a stable species structure and not dominated by a few dominant species. In particular, the similarity index (SI) between the two models was 67.2%, showing that a large proportion of plant species are common species, despite the different farming conditions of the two models was recorded. The results showed that the rice - shrimp model had a higher level of biodiversity than the shrimp monoculture model, which may be related to the characteristics of integrated farming and environmental conditions less affected by agricultural chemicals. From the results of this study, it provides a scientific basis to propose solutions to conserve biodiversity in agricultural cultivation systems, contributing to the protection of biological resources and ensuring long-term livelihoods for farmers in coastal areas of the Mekong delta.

Tóm tắt

Nghiên cứu đánh giá sự đa dạng sinh học (ĐDSH) thực vật bậc cao (TVBC) giữa hai mô hình canh tác luân canh lúa - tôm và chuyên tôm tại xã Hòa Tú và Ngọc Tố, thành phố Cần Thơ. Thông qua việc thu mẫu thực vật (TV) vào thời điểm mùa khô (đầu vụ tôm, cuối tháng 3/2024 âm lịch, tháng 4/2024 dương lịch) và mùa mưa (cuối vụ tôm, tháng 6/2024 âm lịch, tháng 7/2024 dương lịch), tính toán và so sánh các chỉ số sinh học như: Chỉ số đa dạng Shannon – Wiener (H’), chỉ số phong phú (D), chỉ số cân bằng (E), chỉ số chiếm ưu thế (Cd) và chỉ số tương đồng (SI). Nghiên cứu ghi nhận, tổng cộng có 83 loài TV thuộc 39 họ hiện diện trong khu vực khảo sát. Trong đó, mô hình lúa - tôm có 68 loài, cao hơn so với 57 loài trong mô hình chuyên tôm. Thành phần loài trong mô hình lúa - tôm phong phú hơn. Chỉ số H’ trung bình ở mô hình lúa - tôm là 2,50, cao hơn so với chuyên tôm là 2,27; chỉ số E và chỉ số D của mô hình lúa - tôm cũng cao hơn (E = 0,63; D = 0,86) so với chuyên tôm (E = 0,59; D = 0,84). Đồng thời, chỉ số Cd trong mô hình lúa - tôm là 0,15, thấp hơn mô hình chuyên tôm là 0,17, phản ánh cấu trúc loài ổn định và không bị chi phối bởi một số ít loài vượt trội. Đặc biệt, chỉ số SI giữa hai mô hình lúa - tôm và chuyên tôm đạt 67,2%, cho thấy một tỷ lệ lớn loài TV là loài chung. Kết quả cho thấy, mô hình lúa - tôm có mức độ ĐDSH cao hơn so với mô hình chuyên tôm, có thể liên quan đến đặc điểm canh tác kết hợp và điều kiện môi trường ít chịu tác động của hóa chất nông nghiệp (NN). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp bảo tồn ĐDSH trong hệ thống canh tác NN, góp phần bảo vệ tài nguyên sinh học và đảm bảo sinh kế lâu dài cho nông dân vùng ven biển đồng bằng sông Cửu Long.