GIA TỐC CHUYỂN ĐỔI SỬ DỤNG ĐẤT - LỚP PHỦ ĐẤT VÀ PHÂN VÙNG ÁP LỰC CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM (2000 - 2023)

Abstract

This study analyzes Land Use–Land Cover (LULC) change in Vietnam during 2000 - 2023 to clarify the magnitude, structure, and acceleration of land transitions after 2020. LULC overlay analysis, transition matrix construction for the periods 2000 - 2020 and 2020 - 2023, annualized change intensity calculation, and provincial-level pressure zoning were employed in the study. The results show that over the entire period, agricultural land experienced the largest decline (-1,268.65 km²), while forest land increased by +766.66 km². When normalized annually, the transition intensity in 2020 - 2023 was approximately 6 - 7 times higher than that in 2000 - 2020, indicating the emergence of an acceleration phase of land transition after 2020. The dominant transition flows are mainly associated with the conversion of agricultural land to other land categories, particularly water bodies and built-up land. Provincial pressure zoning reveals that areas with high transition pressure are concentrated primarily in the Mekong Delta and parts of the Central Highlands. These findings highlight the need to monitor the structural dynamics of LULC transition flows in land management and spatial planning.

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích biến động sử dụng đất - lớp phủ đất (Land Use-Land Cover, LULC) ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2023 nhằm làm rõ quy mô, cấu trúc và mức gia tăng tốc độ chuyển đổi sau năm 2020. Phương pháp chồng ghép bản đồ LULC, xây dựng ma trận chuyển đổi cho 2 giai đoạn 2000 - 2020 và 2020 - 2023, kết hợp tính cường độ biến động bình quân năm và phân vùng áp lực theo đơn vị hành chính cấp tỉnh được sử dụng trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy, trong toàn kỳ, đất nông nghiệp suy giảm mạnh nhất (-1.268,65 km²), trong khi đất rừng tăng +766,66 km². Khi chuẩn hóa theo năm, cường độ chuyển đổi giai đoạn 2020 - 2023 cao gấp khoảng 6 - 7 lần so với giai đoạn 2000 - 2020, cho thấy sự xuất hiện của pha gia tốc chuyển đổi sau năm 2020. Các dòng chuyển đổi gia tăng chủ yếu liên quan đến sự chuyển dịch từ đất nông nghiệp sang các nhóm đất khác, đặc biệt là đất mặt nước và đất xây dựng. Phân vùng áp lực chuyển đổi cho thấy mức độ cao tập trung chủ yếu tại đồng bằng sông Cửu Long và một phần Tây Nguyên. Kết quả nhấn mạnh sự cần thiết phải giám sát cấu trúc các dòng chuyển đổi LULC trong quản lý và quy hoạch sử dụng đất.