NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA TRỒNG THẢO QUẢ (Amomum aromaticum Roxb.) VÀ SA NHÂN TÍM (Amomum longiligulare T.L.Wu) DƯỚI TÁN RỪNG TỰ NHIÊN ĐẾN CẤU TRÚC THẢM THỰC VẬT Ở MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Abstract

This study aimed to assess the effects of understory cultivation of cardamom (Amomum aromaticum Roxb.) and purple amomum (Amomum longiligulare T.L.Wu) on forest vegetation structure in the northern Vietnam. The study was conducted in 2024 and 2025 across 9 cultivation models located in Tuyen Quang, Lao Cai, Lang Son, and Lai Chau provinces, with a total of 36 standard plots (18 cultivated plots and 18 control plots), each with an area of 500 m². The analyzed variables included tree density and timber volume of the overstory, species richness and density of natural regeneration, and the coverage of shrub and herbaceous layers. Differences between cultivated and non-cultivated areas were assessed using the Mann-Whitney U test. The results showed that tree density in cultivated areas was significantly lower than in control areas (reduced by 33 - 35%; p < 0.05). The density of natural regeneration decreased markedly from 1,013 - 1,187 trees/ha to 260 - 333 trees/ha (a reduction of 67 - 78%; p < 0.01). The coverage of shrub and herbaceous layers declined from approximately 80% to below 20% (p < 0.05). These findings indicate that vegetation clearing and periodic maintenance practices are the main drivers of the decline in forest structure and regeneration capacity. Based on these results, the study recommends controlling cultivation intensity and conserving natural regeneration to promote sustainable development of understory medicinal plant cultivation.

Tóm tắt

Nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của hoạt động trồng Thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.) và Sa nhân tím (Amomum longiligulare T.L.Wu) dưới tán rừng tự nhiên đến cấu trúc thảm thực vật rừng ở khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2024 và 2025 tại 9 mô hình thuộc các tỉnh Tuyên Quang, Lào Cai, Lạng Sơn và Lai Châu, với tổng số 36 ô tiêu chuẩn (18 ô khu vực trồng và 18 ô khu vực không trồng dược liệu), diện tích mỗi ô 500 m². Các chỉ tiêu phân tích gồm: Mật độ và trữ lượng tầng cây gỗ, số loài và mật độ cây tái sinh và độ che phủ tầng cây bụi, thảm tươi. Sự khác biệt giữa khu vực trồng và không trồng dược liệu được đánh giá bằng kiểm định Mann-Whitney U. Kết quả cho thấy, mật độ cây gỗ tại khu vực trồng dược liệu giảm có ý nghĩa thống kê so với khu vực không trồng dược liệu (giảm 33 - 35%; p < 0,05). Mật độ cây tái sinh giảm mạnh từ 1.013 - 1.187 cây/ha xuống còn 260 - 333 cây/ha (giảm 67 - 78%; p < 0,01). Độ che phủ tầng cây bụi và thảm tươi giảm từ khoảng 80% xuống dưới 20% (p < 0,05). Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động xử lý thực bì và chăm sóc định kỳ là nguyên nhân chính làm suy giảm cấu trúc và khả năng tái sinh của rừng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất kiểm soát cường độ canh tác và bảo vệ tầng cây tái sinh nhằm phát triển dược liệu dưới tán rừng theo hướng bền vững.