ĐÁNH GIÁ NHẬN THỨC VÀ HÀNH VI SỬ DỤNG CÁC LOÀI CÂY RỪNG QUÝ HIẾM TẠI VÙNG ĐỆM KHU DỰ TRỮ THIÊN NHIÊN THẦN SA - PHƯỢNG HOÀNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

Tóm tắt

Nghiên cứu này phân tích mối quan hệ giữa đặc điểm kinh tế - xã hội và nhận thức, hành vi sử dụng các loài cây rừng quý, hiếm của cộng đồng và cán bộ quản lý tại vùng đệm Khu Dự trữ Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng thuộc tỉnh Thái Nguyên.  Dữ liệu được thu thập từ 96 phiếu điều tra được và xử lý bằng phần mềm SPSS 26.0, sử dụng thống kê mô tả, tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến. Kết quả cho thấy, trình độ học vấn và nghề nghiệp là những biến quan trọng ảnh hưởng rõ đến nhận thức và hành vi sử dụng/mức độ sử dụng các loài cây rừng quý, hiếm. Nhóm cán bộ đạt điểm nhận thức cao hơn và có xu hướng sử dụng thận trọng hơn, trong khi người dân có tần suất khai thác cao hơn/thường xuyên hơn, đặc biệt đối với các loài gỗ quí và cây dược liệu có giá trị kinh tế. Mô hình hồi quy chỉ ra ba biến trình độ học vấn (β = 0,372), nghề nghiệp (β = 0,415) và nhóm đối tượng (người dân/cán bộ) (β = -0,327), với R² hiệu chỉnh đạt 0,41 biến thiên trong nhận thức và hành vi sử dụng. Thực trạng khai thác ở mức cao đối với một số loài hàm chứa nguy cơ suy giảm nguồn gen ngoài tự nhiên. Nghiên cứu đề xuất cần lồng ghép truyền thông - giáo dục, phát triển sinh kế bền vững và cơ chế đồng quản lý giữa cơ quan quản lý với cộng đồng địa phương trong các chiến lược bảo tồn và sử dụng hợp lý các loài cây rừng quý, hiếm ở vùng đệm khu bảo tồn.