Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan báo chí khoa học trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, được thành lập trên cơ sở hợp nhất Tạp chí Tài nguyên và Môi trường và Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tạp chí hoạt động theo Luật Báo chí, Luật Xuất bản và các quy định pháp luật hiện hành, với đầy đủ tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước và ngân hàng. Tạp chí có chức năng thông tin, truyền thông khoa học – công nghệ, lý luận, nghiệp vụ; đồng thời tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, tài nguyên và môi trường. Với sứ mệnh là diễn đàn khoa học và công nghệ hàng đầu, Tạp chí tập trung công bố các công trình nghiên cứu, bài viết phản biện, phân tích chính sách, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và phát triển bền vững ngành nông nghiệp – môi trường. Tạp chí hiện có ba ban chức năng: Ban Nội dung, Ban Trị sự, Ban Kinh tế, đặt trụ sở tại số 10 Nguyễn Công Hoan, Ba Đình, Hà Nội. Qua hơn 20 năm hoạt động, Tạp chí đã khẳng định vị thế là tạp chí khoa học uy tín quốc gia, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị và khoa học của ngành nông nghiệp và môi trường. Email: tapchinnmt@mae.gov.vn Website: tapchinongnghiep.vn
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN QUY HOẠCH, KẾ HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT HẰNG NĂM TẠI HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH HÓA GIAI ĐOẠN 2021 - 2024
Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất (QHKHSDĐ) giai đoạn 2021 - 2024 huyện Nga Sơn (nay là các xã: Nga Sơn, Nga Thắng, Hồ Vương, Tân Tiến, Nga An, Ba Đình, tỉnh Thanh Hóa). Các phương pháp nghiên cứu sử dụng là: Điều tra thứ cấp, điều tra sơ cấp, đánh giá theo thang đo 5 cấp của Likert, đánh giá theo chỉ tiêu sử dụng đất (SDĐ) và kết quả thực hiện các công trình, dự án. Kết quả nghiên cứu cho thấy, QHKHSDĐ được duyệt rất chậm so với quy định; tên gọi các chỉ tiêu SDĐ giữa các thời kỳ có sự khác biệt rất nhiều. Có 74/96 chỉ tiêu SDĐ (chiếm 77,08%) đạt mức thực hiện rất tốt (28 chỉ tiêu đất nông nghiệp, 42 chỉ tiêu đất phi nông nghiệp, 4 chỉ tiêu đất chưa sử dụng). Có tới 15 chỉ tiêu SDĐ (chiếm 15,63%) thực hiện ở mức rất kém (100% là đất phi nông nghiệp). Kết quả điều tra 30 cán bộ cho thấy, 3/8 tiêu chí được đánh giá ở mức rất tốt; 5 tiêu chí ở mức tốt. Từ đó đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả lập và thực hiện QHKHSDĐ.
ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ VÀ LÂM HỌC LOÀI HOÀNG ĐÀN GIẢ (Dacrydium elatum (Roxb.) Wall) TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN KON CHƯ RĂNG, TỈNH GIA LAI
Hoàng đàn giả (Dacrydium elatum (Roxb.) Wall) thuộc họ Kim giao (Podocarpaceae), là loài cây gỗ quý hiếm, gỗ có tính chất tốt, mịn, thớ thẳng, đẹp, hơi cứng, nặng trung bình và thuộc nhóm II theo TCVN 12619-2:2019. Kết quả nghiên cứu tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng tỉnh Gia Lai cho thấy, Hoàng đàn giả thường phân bố ở những nơi có độ cao từ 887 - 1.076 m so với mực nước biển, trong kiểu rừng tự nhiên hỗn giao lá kim và lá rộng. Trong các lâm phần có Hoàng đàn giả phân bố, mật độ tầng cây cao dao động từ 480 - 640 cây/ha, đường kính D1.3 trung bình từ 22,6 - 27,7 cm, chiều cao vút ngọn trung bình từ 19,3 - 21,1 m. Mật độ Hoàng đàn giả đạt từ 80 - 240 cây/ha và tham gia vào nhóm ưu thế trong tổ thành tầng cây cao của các lâm phần nghiên cứu. Mật độ cây tái sinh trong lâm phần có Hoàng đàn giả từ 3.840 - 7.040 cây/ha. Trong 03 OTC có 2 OTC có Hoàng đàn giả tái sinh với mật độ dao động từ 3.280 – 3.680 cây/ha, hầu hết đều tái sinh bằng hạt (82,9 - 95,7%), có phẩm chất tốt (72,3 - 82,6%). Tuy nhiên, cây Hoàng đàn giả tái sinh chủ yếu ở cấp chiều cao nhỏ hơn 20 cm, số lượng cây có triển vọng thấp, ảnh hưởng đến số lượng cây trưởng thành trong tương lai. Vì vậy, các nghiên cứu, các giải pháp bảo tồn và xúc tiến tái sinh cây Hoàng đàn giả là cần thiết để tạo lớp cây Hoàng đàn giả thay thế ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng.
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH ĐIỀU TIẾT TRÊN DÒNG CHÍNH SÔNG MÃ
Vấn đề hạ thấp mực nước, xâm nhập mặn vùng hạ du sông Mã những năm gần đây đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khai thác, sử dụng nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá. Việc nghiên cứu đề xuất các giải pháp xây dựng công trình điều tiết nguồn nước trên dòng chính sông Mã đã được địa phương quan tâm và trở nên cấp bách. Bài báo này giới thiệu kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp tổng thể về vùng tuyến nhằm xây dựng công trình điều tiết, khai thác đa mục tiêu góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường cho vùng hạ du sông Mã.
PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG KHÔNG GIAN - THỜI GIAN VÀ CÁC NGUỒN Ô NHIỄM NƯỚC MẶT TẠI TỈNH AN GIANG BẰNG THỐNG KÊ ĐA BIẾN
Nghiên cứu này ứng dụng các phương pháp thống kê đa biến, bao gồm: Phân tích cụm (CA) và phân tích thành phần chính (PCA), nhằm đánh giá các quy luật biến động và xác định những nguồn gây ô nhiễm chính ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt tại tỉnh An Giang. Phân tích được thực hiện trên bộ dữ liệu gồm 10 thông số chất lượng nước (nhiệt độ, pH, DO, COD, BOD5, TSS, N-NH4+, N-NO3-, P-PO43- và coliform), được thu thập tại 62 vị trí trong giai đoạn 2021 - 2023. Kết quả CA cho thấy, mạng lưới quan trắc có thể được tối ưu hóa hiệu quả bằng cách giảm số vị trí giám sát từ 62 xuống còn 46 vị trí và điều chỉnh tần suất lấy mẫu từ 6 đợt xuống 4 đợt mỗi năm, nhưng vẫn đảm bảo tính đại diện cho toàn khu vực. Trong khi đó, PCA đã xác định các yếu tố chi phối sự suy giảm chất lượng nước chủ yếu là nhóm ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh vật. Sự biến động của các thông số này có nguồn gốc từ các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội như: Sinh hoạt đô thị, thâm canh nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, bên cạnh các quá trình tự nhiên trong lưu vực. Những phát hiện của nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học quan trọng, hỗ trợ các nhà quản lý trong việc tái thiết kế mạng lưới quan trắc và ưu tiên các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, góp phần quản lý bền vững tài nguyên nước.
ẢNH HƯỞNG CỦA MÀNG BAO SÁP ONG KẾT HỢP DỊCH CHIẾT LÔ HỘI ĐẾN SỰ THAY ĐỔICHẤT LƯỢNG CỦA QUẢ TÁO (Ziziphus mauritiana) SAU THU HOẠCH
Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả của màng bao sáp ong kết hợp dịch chiết lô hội đến chất lượng của quả táo trong 8 ngày tồn trữ. Thí nghiệm được thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên với bốn nghiệm thức bao gồm: (i) đối chứng (không bao màng), (ii) màng bao chứa 3% w/v sáp ong kết hợp 20% dịch chiết lô hội (AV-BW-3), (iii) màng bao chứa 6% w/v sáp ong kết hợp 20% dịch chiết lô hội (AV-BW-6) và (iv) màng bao chứa 9% w/v sáp ong kết hợp 20% dịch chiết lô hội (AV-BW-9). Kết quả cho thấy, tất cả các mẫu có bao màng đều hạn chế sự suy giảm chất lượng tốt hơn so với mẫu đối chứng. Trong đó, nghiệm thức AV-BW-9 đạt hiệu quả cao nhất đối với sự giảm hao hụt khối lượng (9,9%), duy trì hàm lượng TSS 8,0 - 8,3 độ Brix, độ cứng 2,35 - 2,32 N, hạn chế tổn thất hàm lượng vitamin C 89,58 - 69,52 mg/100 g và hàm lượng phenolic 113,34 - 78,16 mg GAE/100 g. Ngược lại, mẫu đối chứng ghi nhận sự suy giảm chất lượng đáng kể đối với sự hao hụt khối lượng lên đến 19,6%, hàm lượng TSS là 9,8 độ Brix, độ cứng giảm 2,06 N. Đáng chú ý, mẫu đối chứng có sự hao hụt đáng kể đối với hàm lượng vitamin C 30,63 mg/100 g và hàm lượng phenolic 20,66 mg GAE/100 g. Bên cạnh đó, vào cuối giai đoạn bảo quản (ngày 8), các mẫu có màng bao vẫn duy trì được màu sắc cho quả, góp phần tăng khả năng chấp nhận của người tiêu dùng. Kết quả cho thấy, việc sử dụng màng bao AV-BW duy trì chất lượng và kéo dài thời gian sử dụng của quả táo.
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH CHẾ BIẾN QUẢ HỒ TIÊU ĐỎ BẰNG PHƯƠNG PHÁP SẤY LẠNH KẾT HỢP VỚI BỨC XẠ HỒNG NGOẠI
Tỉnh Quảng Trị là địa phương có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển cây hồ tiêu. Hồ tiêu ở tỉnh Quảng Trị được thị trường trong và ngoài nước rất ưa chuộng, bởi hồ tiêu nhỏ, rắn, có hương thơm và vị cay đặc trưng. Các thành phần hóa học thường gặp trong hồ tiêu là tinh dầu và alcaloid... Tuy nhiên, tinh dầu, alcaloid, các hợp chất có hoạt tính sinh học và các sắc tố của quả hồ tiêu rất dễ bị biến đổi, hao hụt trong quá trình làm khô. Do đó, mục tiêu của nghiên cứu này là xây dựng thành công quy trình chế biến quả hồ tiêu đỏ bằng phương pháp sấy lạnh kết hợp với bức xạ hồng ngoại để hạn chế sự biến đổi đó. Thí nghiệm được thực hiện theo 5 công thức với các thông số kỹ thuật khác nhau. Phân tích đánh giá các chỉ tiêu dinh dưỡng, chỉ tiêu vi sinh và chỉ tiêu cảm quản của sản phẩm ở 5 công thức này, từ đó lựa chọn một công thức phù hợp để xây dựng quy trình chế biến. Quy trình chế biến được thực hiện với vận tốc gió là 1,5 m/s, nhiệt độ sấy là 35oC, độ dày thích hợp của lớp nguyên liệu trên khay sấy là 18,6 mm (3 lớp), khoảng cách bóng đèn phát tia hồng ngoại là 10 cm, thời gian sấy mỗi mẻ quả hồ tiêu đỏ là 39 giờ 15 phút, độ ẩm đạt 12 - 13%. Sản phẩm sau khi sấy có hàm lượng tinh dầu 2,56%, hàm lượng alcaloid 0,07%, không phát hiện sự có mặt của nấm mốc, sản phẩm có màu vàng phớt đỏ, mùi thơm đặc trưng, vị cay đặc trưng và vỏ ít nhăn.
ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ TRỒNG VÀ LIỀU LƯỢNG PHÂN KALI ĐẾN SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT CỦA GIỐNG TỎI TON8 (Allium sativum L.) TẠI VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ
Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng và liều lượng phân kali nhằm xác định được yếu tố tối ưu cho sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế cho giống tỏi TON8 tại vùng duyên hải Nam Trung bộ. Một nghiên cứu được thực hiện tại các tỉnh: Ninh Thuận, Khánh Hoà và Quảng Ngãi gồm 2 nhân tố được bố trí theo kiểu lô chính và lô phụ (split plot design) với 3 lần lặp lại, với yếu tố chính là 3 mức mật độ (1.111.000, 952.000, 833.000 cây/ha) và yếu tố phụ là 4 mức kali (90, 100, 110, 120 kg/ha). Kết quả cho thấy, mật độ trồng và liều lượng phân bón kali khác nhau ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh của giống tỏi TON8. Chiều cao cây, đường kính củ, trọng lượng củ và năng suất đạt được cao nhất khi trồng với mật độ 1.111.000 cây/ha và bón phân kali với liều lượng 120 kg/ha. Trong các công thức thí nghiệm, công thức trồng với mật độ 833.000 cây/ha kết hợp bón 110 và 120 kg/ha kali cho khối lượng củ lớn nhất (trung bình 20,2 g). Trong khi đó, trồng với mật độ 1.111.000 cây/ha kết hợp bón 120 kg/ha kali cho năng suất cao nhất (trung bình 12,6 tấn/ha). Tuy nhiên, xét về tỷ suất lợi nhuận cho thấy khi trồng với mật độ 952.000 cây/ha kết hợp liều lượng phân kali 120 kg/ha cho tỷ suất lợi nhuận đạt cao nhất (1,07). Do đó, đối với giống tỏi TON8, để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, tiết kiệm chi phí mua giống khuyến cáo trồng mật độ 952.000 cây/ha kết hợp bón kali với liều lượng 120 kg/ha.
PHÂN LẬP VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG CỦA MỘT SỐ DÒNG VI KHUẨN ĐƯỢC PHÂN LẬP TỪ ĐẤT VƯỜN BƯỞI NĂM ROI TẠI TỈNH VĨNH LONG VỚI NẤM Fusarium solani VÀ Sclerotium rolfsii TRONG ĐIỀU KIỆN in vitro
Nghiên cứu đã phân lập được 20 chủng vi khuẩn vùng rễ thuộc chi Bacillus từ 150 mẫu đất vườn bưởi Năm Roi tại phường Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Kết quả đánh giá khả năng đối kháng của 20 chủng vi khuẩn vùng rễ với nấm S. rolfsii gây bệnh thối gốc đã chọn được 6 chủng vi khuẩn vùng rễ có khả năng đối kháng trên 70% là VLND-0202, VLND-0802, VLND-0901, VLND-1202, VLND-1301, VLND-2002. Kết quả tiếp tục đánh giá khả năng đối kháng của 6 chủng vi khuẩn vùng rễ với nấm F. solani gây bệnh vàng lá thối rễ đã chọn được 3 chủng vi khuẩn vùng rễ có khả năng đối kháng tốt ở thời điểm 9 ngày sau bố trí là VLND-0802, VLND-1202 và VLND-1301 với hiệu suất đối kháng lần lượt là 58,50%; 60,50% và 66,50%. Bên cạnh đó, cả 3 chủng vi khuẩn vùng rễ VLND-0802, VLND-1202 và VLND-1301 đều có cơ chế phân giải lân ở thời điểm 7 ngày sau bố trí với đường kính vòng phân giải đồng nhất là 10 mm. Các chủng vi khuẩn hiệu quả sẽ được định danh và tiếp tục khảo sát hiệu quả phòng trừ sinh học trên cây trồng trong điều kiện nhà lưới.
NGHIÊN CỨU NHÂN GIỐNG HOA LAY ƠN CF.21.09 TỪ CỦ IN VITRO TẠI TỈNH QUẢNG NINH
Giống lay ơn CF.21.09 là giống hoa mới triển vọng được Viện Nghiên cứu Rau quả tạo ra bằng phương pháp lai hữu tính. Giống lay ơn này đang được phát triển rộng rãi tại tỉnh Quảng Ninh sử dụng phương pháp nhân giống vô tính từ tách củ. Nhằm xác định được nguồn vật liệu thích hợp sử dụng để sản xuất giống lay ơn CF.21.09, đã tiến hành các thí nghiệm trên hai giai đoạn nhân giống tạo củ nhỡ và tạo củ thương phẩm. Kết quả cho thấy, sử dụng củ in vitro giống lay ơn CF.21.09 có kết quả nhân giống tốt nhất (củ giống tạo ra đồng đều, tỷ lệ củ giống thương phẩm đạt 81,8%; khả năng nhân giống cao với 47,3 củ bi/cây). Sử dụng củ nhỡ có chu vi 4 - 6 cm ở giai đoạn tạo củ thương phẩm giống lay ơn CF.21.09 thu được củ giống có chất lượng cao hơn so với giống đối chứng (đường kính củ 3,6 cm; tổng khối lượng củ thu được/360 m2 đạt 339,6 kg). Ngoài ra, sản phẩm trung gian là củ binhiều (31,7 củ/cây), tổng khối lượng củ bi cao 162,6 kg/360 m2.
KẾT QUẢ BẢO TỒN CHUYỂN CHỖ (EX-SITU) NGUỒN GEN THỰC VẬT NÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2020 - 2024 TẠI NGÂN HÀNG GEN CÂY TRỒNG QUỐC GIA
Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia giữ vai trò hạt nhân trong hệ thống bảo tồn tài nguyên di truyền thực vật (TNDTTV) tại Việt Nam, vừa là kho dự trữ chiến lược nhằm bảo vệ nguồn gen cây trồng khỏi rủi ro do thiên tai, biến đổi khí hậu, vừa là nền tảng cho nghiên cứu, chọn tạo giống, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững. Giai đoạn 2020 - 2024, Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia đã bảo tồn 28.790 mẫu cây có hạt thuộc 125 loài của 4 nhóm cây trồng, bao gồm: Nhóm cây họ hòa thảo, nhóm cây ngũ cốc, nhóm cây đậu và nhóm cây rau, 3.041 nguồn gen của 18 tập đoàn cây sinh sản vô tính và 659 mẫu bảo tồn in vitro. Công tác nhân trẻ hóa đạt 10,9% (3.461 mẫu), đánh giá ban đầu và chi tiết đạt lần lượt 11,1 và 16,8% (5.354 mẫu). Dữ liệu được số hóa với hơn 89.000 trường mô tả và 29.000 trường đánh giá, cập nhật trên cơ sở dữ liệu quốc gia và trang web prc.org.vn. Bên cạnh đó, nhiều giống bản địa đã được phục tráng và đưa vào sản xuất, góp phần tăng thu nhập cho nông dân 10 - 15%. Kết quả cho thấy, Việt Nam đã mở rộng đáng kể quy mô bảo tồn, song tỷ lệ đánh giá chi tiết và ứng dụng công nghệ sinh học hiện đại còn hạn chế. Do vậy, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng, tích hợp công nghệ phân tử và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen thực vật.
NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ (GIS) ĐỂ XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ XÓI MÒN DO MƯA TẠI TỈNH SƠN LA
Xói mòn đất là hiện tượng tự nhiên tác động đến đất ở mọi dạng địa hình. Quá trình này dẫn đến sự rửa trôi các dưỡng chất quan trọng trên bề mặt, làm suy giảm chất lượng đất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng và phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của môi trường đất. Mưa là nguyên nhân chính dẫn đến xói mòn đất, chiếm tỷ lệ cao nhất trong các nguyên nhân xói mòn đất do nước. Sơn La là tỉnh vùng núi thuộc khu vực Tây Bắc có địa hình chủ yếu là dốc, chia cắt mạnh; khí hậu phân hóa thành hai mùa rõ rệt, mùa mưa có lượng mưa lớn tập trung. Tài nguyên đất và rừng khá phong phú cùng hệ thống sông ngòi phức tạp, trong điều kiện ảnh hưởng khá rõ nét của biến đổi khí hậu đã tạo cho đất tỉnh Sơn La có nguy cơ thoái hóa, nhất là ở loại hình xói mòn do mưa. Trong nghiên cứu này, bản đồ xói mòn xây dựng bằng phương pháp GIS dựa trên công thức của phương trình mất đất phổ dụng biến đổi, gồm có 5 bản đồ hệ số: Bản đồ hệ số xói mòn do mưa (R); bản đồ hệ số xói mòn của đất (K); bản đồ độ dốc và độ dài sườn dốc (LS); bản đồ hệ số lớp phủ thực vật và quản lý đất (C) và bản đồ hệ số do áp dụng các biện pháp canh tác, bảo vệ đất (P). Sử dụng phương pháp chồng xếp, thống kê dữ liệu bằng phần mềm ArcGIS đã xác định được mức độ và vị trí của các khu vực xói mòn đất theo 4 mức: Không xói mòn; xói mòn yếu; xói mòn trung bình và xói mòn mạnh.
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CHỌN LOÀI THỰC VẬT PHÙ HỢP NHẰM PHÒNG, CHỐNG SẠT LỞ BỜ SÔNG, KÊNH, RẠCH TỈNH AN GIANG
Bài báo này nhằm đánh giá đặc điểm thảm thực vật ven sông, kênh, rạch tại vùng đất phèn tỉnh An Giang. Thông qua khảo sát thực địa, nghiên cứu đã xác định được sự phân bố, thành phần loài, đặc điểm hình thái và đặc tính sinh thái của 28 loài thực vật tiêu biểu trong khu vực. Các loài thực vật có xu hướng phân bố hỗn giao thành từng đám, hình thành các quần xã điển hình như: Tràm, Tre, Bạch đàn trắng, cỏ vetiver,... với khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện đặc thù của vùng đất phèn. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đã đánh giá mức độ phong phú, độ đồng đều và các chỉ số ưu thế của các loài thực vật đặc trưng tại khu vực khảo sát. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất một số loài thực vật có tiềm năng ứng dụng trong công tác phòng, chống sạt lở bờ sông, kênh, rạch tại tỉnh An Giang, bao gồm: Cỏ vetiver, Gáo vàng, Tràm cừ và cây Sậy. Những loài này được lựa chọn làm cơ sở xây dựng mô hình trình diễn tích hợp giải pháp sinh thái và thủy lợi nhằm bảo vệ bờ sông tại khu vực đất phèn.
NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG XỬ LÝ NƯỚC THẢI SINH HOẠT BẰNG CÁC CHẤT TRỢ KEO TỪ MỘT SỐ LOẠI THỰC VẬT
Xử lý nước thải sinh hoạt hiện đang là vấn đề được quan tâm, đặc biệt do ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống. Việc sử dụng các chất keo tụ có nguồn gốc từ thực vật tự nhiên, sẵn có và chi phí thấp như đay (Corchorus olitorius), mồng tơi (Basella alba), nha đam (Aloe vera) và đậu bắp (Abelmoschus esculentus) mang lại một giải pháp đầy hứa hẹn và thân thiện với môi trường cho vấn đề này. Thí nghiệm 1 nhằm đánh giá ảnh hưởng nồng độ các chất trợ keo (0, 20, 40, 60, 80, 100 mg/L) kết hợp cùng 30 mg/L PAC lên hiệu suất xử lý cho thấy, hỗn hợp gồm 60 mg/L chiết xuất từ đậu bắp đạt hiệu suất xử lý COD, độ đục, nitơ tổng và phospho tổng tương ứng là 64,18, 72,7, 78,81, 82,5%, vượt trội hơn so với các chất keo tụ có nguồn gốc thực vật khác. Thí nghiệm 2 nhằm khảo sát ảnh hưởng của giá trị pH (pH 5, pH 6, pH 7, pH 8, pH 9) và thí nghiệm 3 khảo sát thời gian lắng (15, 30, 45 phút) lên hiệu suất xử lý nước thải sinh hoạt cho thấy, tại pH 7 và thời gian lắng 45 phút, chiết xuất từ trái đậu bắp cho hiệu suất loại bỏ COD đạt 64,18% và độ đục trên 89% mà không làm thay đổi pH của nước. Qua đó cho thấy, việc sử dụng các chất keo tụ có nguồn gốc từ trái đậu bắp để xử lý nước thải sinh hoạt là giải pháp tiềm năng.
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN BẢO QUẢN NGUYÊN LIỆU PUREE THANH TRÀ VÀ LOẠI BỘT ĐẾN TÍNH CHẤT HÓA LÝ CỦA BÁNH TRÁNG THANH TRÀ (Bouea macrophylla Griffith)
Thanh trà là loại trái cây nhiệt đới có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều vitamin và khoáng chất. Nhằm chủ động nguồn nguyên liệu trong sản xuất, nghiên cứu tiến hành khảo sát chất lượng puree thanh trà theo thời gian bảo quản lạnh đông (0 - 14 tuần), đồng thời đánh giá ảnh hưởng của các loại bột (bột gạo, bột mì, bột năng và các kết hợp giữa 3 loại bột) đến chất lượng bánh tráng thanh trà thông qua các chỉ tiêu phân tích bao gồm: Độ ẩm, độ dài gel, thời gian hồ hóa, hàm lượng vitamin C, hoạt độ nước, lực xuyên thấu và màu sắc. Kết quả cho thấy, puree thanh trà duy trì được chất lượng ổn định trong 12 tuần bảo quản, cùng với sự kết hợp giữa bột gạo và bột mì cho sản phẩm bánh tráng có đặc tính cơ lý và hóa lý phù hợp như: Độ ẩm trước sấy (60,61%), thời gian hồ hóa (247,73 giây), hàm lượng vitamin C (28,27 mg%), lực xuyên thấu (245,58 g lực), giá trị độ sáng L* (53,94), giá trị màu vàng b* (25,21), hoạt độ nước Aw (0,71). Nghiên cứu này đã thiết lập cơ sở khoa học ban đầu cho quá trình hoàn thiện quy trình sản xuất bánh tráng thanh trà, đồng thời mở rộng triển vọng ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm chế biến từ quả thanh trà.
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH KHAI THÁC VÀ THU HỒI TINH DẦU TỎI BẰNG DUNG MÔI CO2 SIÊU TỚI HẠN
Cây tỏi được sử dụng nhiều trong thực phẩm, đặc biệt là sử dụng nhiều làm gia vị thực phẩm; trong ẩm thực Việt Nam nhiều món ăn được chế biến theo phương pháp xào, rán, nấu không thể thiếu vai trò của tỏi. Trong củ tỏi có chứa nhiều thành phần dinh dưỡng như: Protein, carbohydrates, vitamin, chất khoáng và các chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là tinh dầu. Tinh dầu tỏi có mùi thơm đặc trưng hấp dẫn và có nhiều tác dụng đối với sức khoẻ con người. Mục tiêu của nghiên cứu này là xây dựng quy trình khai thác và thu hồi tinh dầu tỏi bằng dung môi CO2 siêu tới hạn góp phần nâng cao hiệu suất thu hồi tinh dầu tỏi. Nội dung nghiên cứu là xác định hàm lượng tinh dầu tỏi, các thông số công nghệ (áp suất trích ly, lưu lượng CO2, thời gian trích ly, kích thước nguyên liệu, nhiệt độ trích ly) tinh dầu tỏi và phân tích các cấu tử của tinh dầu tỏi. Kết quả, đã xác định được hàm lượng tinh dầu tỏi là 0,42 ± 0,04%, áp suất trích ly là 30 Mpa, lưu lượng CO2 là 4 ml/phút, thời gian trích ly 120 phút, kích thước nguyên liệu 0,5 mm, nhiệt độ trích ly 60oC thì hiệu suất thu hồi tinh dầu đạt 74,46 ± 1,52%. Sử dụng phương pháp GC-MS đã xác định được 16 cấu tử trong tinh dầu tỏi, một số cấu tử chiếm tỷ lệ cao, điển hình là diallyl disulfide 42,54%, methyl (E)-1-propenyl trisulfide 11,21%, 3-vinyl-4H-1,2-dithiine 8,36%, diallyl trisulfide 5,75%, 2-vinyl-4H-1,3-dithiine 5,28%, diallyl tetrasulfide 5,14% và cyclooctasulfur 5,04%.
KHẢO SÁT KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG CỦA DỊCH TRÍCH LÁ BÀNG (Terminalia catappa L.) ĐỐI VỚI NẤM Colletotrichum spp. GÂY BỆNH THÁN THƯ TRÊN QUẢ XOÀI (Mangifera indica L.)
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá khả năng ức chế nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư trên quả xoài (Mangifera indica L.) sau thu hoạch của dịch trích lá bàng (Terminalia catappa L.), từ đó đề xuất giải pháp sinh học thay thế hóa chất trong bảo quản nông sản. Nấm bệnh được phân lập từ quả xoài bệnh tại tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang) và định danh bằng kỹ thuật giải trình tự gen. Dịch trích lá bàng được chiết bằng nước và ethanol 50%. Khả năng ức chế nấm được đánh giá qua hai thí nghiệm: (1) trên môi trường thạch PDA, theo dõi đường kính khuẩn lạc tại các thời điểm 3 - 17 ngày sau đặt khoanh khuẩn ty; (2) trên quả xoài trong điều kiện tồn trữ, xử lý các nồng độ dịch trích 0,5; 2,0; 5,0 mg/mL, sau đó theo dõi tỷ lệ và mức độ bệnh sau 7 ngày lây nhiễm nhân tạo. Kết quả cho thấy, đã phân lập được 2 chủng nấm bệnh là X1 và X4 có khả năng gây bệnh với độc lực cao. Kết quả định danh cho thấy, chủng X1 là Colletotrichum acutatum và X4 là Colletotrichum gloeosporioides. Dịch trích ethanol 50% có hiệu quả ức chế mạnh, phụ thuộc vào nồng độ. Trên đĩa thạch, khuẩn lạc của cả hai loài nấm gần như ngừng phát triển hoàn toàn sau 13 - 15 ngày. Trên quả xoài, nồng độ 5 mg/mL dịch trích ethanol làm giảm tỷ lệ bệnh của C. acutatum còn 0% và C. gloeosporioides còn 30%; mức độ bệnh tương ứng là 0% và 7,33%.
NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA CÁC MẪU NẤM KÝ SINH CÔN TRÙNG ĐỐI VỚI RẦY PHẤN TRẮNG Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae) GÂY HẠI RAU MÀU TRONG ĐIỀU KIỆN PHÒNG THÍ NGHIỆM VÀ NHÀ LƯỚI
Thí nghiệm nhằm mục đích đánh giá hiệu quả của một số loại nấm ký sinh côn trùng như: Paecilomyces fumosoroseus, Beauveria bassiana và Verticillium spp. trên ấu trùng rầy phấn trắng (Bemisia tabaci). Kết quả cho thấy, trong điều kiện phòng thí nghiệm, ở nồng độ 108 bào tử/ml, các chủng nấm ký sinh Paecilomyces fumosoroseus, Beauveria bassiana và Verticillium spp. đều có hiệu quả chống lại ấu trùng rầy phấn trắng. Tại thời điểm 9 ngày sau khi phun, tất cả các chủng nấm P. fumosoroseus đều cho thấy hiệu quả từ 77,5 - 95,0%. Các nghiệm thức xử lý B. bassiana có hiệu quả trên 83%. Tương tự, hầu hết các chủng Verticillium spp. đều cho thấy hiệu quả cao trên 80% (trừ nghiệm thức xử lý Ver-RS). Ngoài ra, trong điều kiện nhà lưới, các chủng nấm Bb-RPT, Pae-RPT và Ver-RPT1 cho hiệu quả cao nhất, lần lượt là 91,8%; 91,1% và 88,8%.
ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ VÀ LƯỢNG LÂN BÓN ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ NĂNG SUẤT CỦA GIỐNG LẠC L29 TRONG VỤ XUÂN TẠI TỈNH THANH HÓA
Nghiên cứu được tiến hành nhằm đánh giá ảnh hưởng của mật độ và lượng lân bón đến sinh trưởng và năng suất của giống lạc L29 trong vụ xuân năm 2024 và 2025 tại tỉnh Thanh Hóa. Thí nghiệm 1 gồm 4 công thức mật độ (25, 30, 35, 40 cây/m2), thí nghiệm 2 gồm 5 lượng bón lân (0, 60, 90, 120, 150 kg P2O5/ha) được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Kết quả cho thấy, khi tăng mật độ thì chiều cao cây và chỉ số diện tích lá tăng lên, tuy nhiên khả năng tích lũy chất khô, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cá thể giảm. Mật độ trồng 35 cây/m2 cho cây lạc sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất lý thuyết (3,78 tấn/ha) và năng suất thực thu (3,26 tấn/ha) đạt giá trị lớn nhất. Các chỉ tiêu sinh trưởng, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất tăng khi tăng lượng lân bón từ 0 lên 120 kg/ha, tiếp tục tăng lượng lân bón lên 150 kg/ha thì các chỉ tiêu trên có xu hướng giảm xuống. Mức bón 120 kg P2O5/ha cho các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất đạt cao nhất, đặc biệt năng suất lý thuyết đạt 4,59 tấn/ha và năng suất thực thu đạt 3,75 tấn/ha.
KẾT QUẢ ĐIỀU TRA KIẾN THỨC BẢN ĐỊA VÀ THU THẬP NGUỒN GEN CÂY TRỒNG TẠI TỈNH ĐẮK LẮK NĂM 2024
Tỉnh Đắk Lắk nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên, sở hữu điều kiện tự nhiên và văn hoá đa dạng, là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc bản địa như: Ê Đê, M’Nông, Gia Rai, Tày, Nùng… Qua nhiều thế hệ, các cộng đồng này đã hình thành và lưu giữ kho tàng kiến thức bản địa phong phú liên quan đến canh tác, bảo quản và sử dụng các giống cây trồng truyền thống. Trong đó, lúa rẫy, ngô, cà đắng và mướp hương là những loại cây vừa gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và ẩm thực, vừa mang giá trị di truyền quan trọng cho bảo tồn và chọn giống. Nhằm ghi nhận và bảo tồn các nguồn gen quý này, Trung tâm Tài nguyên thực vật đã tiến hành điều tra và thu thập nguồn gen lúa, ngô, cà đắng, mướp hương tại 12 xã thuộc 6 huyện: Buôn Đôn, Krông Bông, Ea Kar, Lắk, Krông Ana và Krông Pắc của tỉnh Đắk Lắk. Kết quả, đã thu thập được 55 mẫu giống, bao gồm 24 mẫu lúa, 15 mẫu ngô, 9 mẫu cà đắng và 7 mẫu mướp hương. Phần lớn mẫu giống do đồng bào Ê Đê và M’Nông cung cấp, riêng mẫu lúa còn được bổ sung từ đồng bào Tày và Nùng. Phương thức canh tác các giống bản địa này chủ yếu theo tập quán nương rẫy truyền thống: Phát rẫy, đốt rẫy, tra hạt, chăm sóc và thu hoạch bằng công cụ thô sơ. Đặc biệt, lúa được tuốt hạt bằng tay ngay trên nương thay vì dùng liềm hoặc hái, nhằm hạn chế thất thoát do hạt dễ rụng và phù hợp với tập quán sản xuất. Từ kết quả điều tra, một số nguồn gen tiêu biểu của lúa, ngô, cà đắng và mướp hương đã được đề xuất để xây dựng mô hình bảo tồn tại chỗ ở địa phương, góp phần duy trì và khai thác bền vững nguồn tài nguyên di truyền quý của vùng Tây Nguyên.
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN THỦY PHÂN PROTEIN BẰNG ENZYME PAPAIN ĐẾN CHẤT LƯỢNG BỘT ĐẠM VÀ BỘT KHOÁNG TỪ ĐẦU VÀ PHỤ PHẨM CÁ HỒI (Salmo salar)
Nghiên cứu được thực hiện nhằm so sánh chất lượng bột đạm thủy phân và bột khoáng từ đầu và phụ phẩm cá hồi (Salmo salar) bằng enzyme papain thông qua 2 nội dung: Ảnh hưởng của thời gian thủy phân protein bằng enzyme papain đến chất lượng bột đạm và bột khoáng từ (i) đầu cá hồi và (ii) phụ phẩm cá hồi. Kết quả cho thấy, đầu cá hồi được thủy phân với enzyme papain nồng độ 2% trong 10 giờ cho dịch đạm thủy phân có hiệu suất thủy phân 30,4%, hàm lượng đạm amin 4,90 g/L và bột đạm thủy phân có điểm cảm quan, hiệu suất thu hồi, hàm lượng protein hòa tan, DPPH lần lượt là 19,4 điểm; 11,9%; 59,2%; 52,8% và bột khoáng có hàm lượng khoáng, độ hòa tan, hiệu suất thu hồi, hàm lượng canxi lần lượt là 96,2%; 58,7%; 42,0%; 34,3 g/100 g. Phụ phẩm cá hồi được thủy phân với papain trong 10 giờ cho dịch đạm thủy phân có hiệu suất thủy phân 20,3%, hàm lượng đạm amin 7,47 g/L và bột đạm thủy phân có điểm cảm quan, hiệu suất thu hồi, hàm lượng protein hòa tan, DPPH lần lượt là 19,1 điểm; 13,6%; 43,5%; 39,7% và bột khoáng có hàm lượng khoáng, độ hòa tan, hiệu suất thu hồi và hàm lượng canxi lần lượt là 96,6%; 51,1%; 26,5%; 37,3 g/100 g.
THÀNH PHẦN LOÀI CÁ SUỐI Ở KHU DỰ TRỮ THIÊN NHIÊN ĐỘNG CHÂU - KHE NƯỚC TRONG, TỈNH QUẢNG TRỊ
Khu Dự trữ Thiên nhiên (DTTN) Động Châu - Khe Nước Trong thuộc địa phận xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị, với tổng diện tích gần 22.596 ha, là khu vực thượng nguồn của sông Long Đại và sông Kiến Giang. Qua 2 đợt khảo sát gồm: Đợt 1 vào tháng 11/2024 và đợt 2 vào tháng 6/2025, đã ghi nhận 42 loài cá thuộc 38 giống, 20 họ và 7 bộ. Bộ cá chép (Cypriniformes) chiếm ưu thế với 22 loài (52,38% tổng số loài). Tại khu vực nghiên cứu có 2 loài được liệt kê trong Danh lục Đỏ IUCN (2025) là: Cá hồng nhau (Poropuntius deauratus) ở bậc Nguy cấp (EN), cá sỉnh (Scaphostoma gerlachi) ở bậc Gần bị đe dọa (NT); 1 loài trong Sách Đỏ Việt Nam (2024) là loài cá hồng nhau (bậc Sẽ nguy cấp -VU); 3 loài đặc hữu của Việt Nam là cá chạch đá nhỏ (Micronemacheilus cruciatus), cá lăng miền trung (Hemibagrus centralus) và cá thèo (Pterocryptis cochinchinensis). Một phát hiện đáng lưu ý là sự xuất hiện phổ biến của loài ngoại lai cá rô phi vằn (Oreochromis niloticus) trong các thủy vực tự nhiên. Kết quả nghiên cứu này góp phần bổ sung dữ liệu quan trọng về đa dạng thành phần loài cá nước ngọt cho Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và quản lý bền vững nguồn tài nguyên thủy sinh tại khu vực.
THÀNH PHẦN LOÀI CÁ TẠI THỦY VỰC NƯỚC NGỌT VÀ TÙNG, ÁNG Ở CÁC ĐẢO THUỘC VỊNH BÁI TỬ LONG VÀ VỊNH HẠ LONG
Nghiên cứu này được thực hiện trong giai đoạn 2023 - 2024 nhằm xác định thành phần loài cá tại các thủy vực nước ngọt và tùng, áng trên các đảo thuộc vịnh Bái Tử Long và vịnh Hạ Long. Kết quả ghi nhận tổng cộng 48 loài cá, thuộc 38 giống, 31 họ và 18 bộ. Trong đó, bộ cá vược (Perciformes) chiếm ưu thế với 11 loài (22,9%), tiếp theo là bộ cá bống (Gobiiformes) với 9 loài (18,7%) và cá đuôi gai (Acanthuriformes) với 4 loài (8,3%). Các bộ còn lại có số loài ít hơn. So sánh theo khu vực, tại các tùng, áng của vịnh Bái Tử Long ghi nhận 40 loài, nhiều hơn so với 32 loài ở vịnh Hạ Long; riêng các thủy vực nước ngọt nội địa (suối, hồ) chỉ có 8 loài. Trong tổng số 48 loài, có 15 loài (31,3%) được xác định là cá kinh tế, góp phần quan trọng vào sinh kế cộng đồng ven biển, trong khi có 1 loài cá bánh đường (Evynnis cardinalis) được ghi nhận trong Danh lục Đỏ IUCN (2025) và Sách Đỏ Việt Nam (2024) ở bậc Nguy cấp (EN). Khu hệ cá tại đây phản ánh đặc trưng sinh thái chuyển tiếp giữa nước ngọt - nước lợ - biển ven đảo, đồng thời thể hiện sự tương đồng cao giữa hai vịnh (32 loài chung). Tuy nhiên, các mối đe dọa như khai thác quá mức, ô nhiễm, biến đổi khí hậu và loài ngoại lai (Oreochromis niloticus, Gambusia affinis) đang tiềm ẩn nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu cơ bản, có ý nghĩa quan trọng cho công tác quản lý, khai thác hợp lý và bảo tồn bền vững nguồn lợi thủy sản tại vịnh Bái Tử Long và vịnh Hạ Long.
HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TRÊN BIỂN TẠI THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH
Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp nghiên cứu bao gồm: Khảo sát thực địa, phân tích tài liệu thứ cấp và phỏng vấn chuyên gia. Cẩm Phả có điều kiện tự nhiên thuận lợi, diện tích mặt nước rộng (~150 km²), hệ sinh thái đa dạng, che chắn tốt trước gió bão, phù hợp cho cả nuôi cá biển và nhuyễn thể. Chất lượng nước nhìn chung đáp ứng tiêu chuẩn nuôi thủy sản, với độ mặn, nhiệt độ, DO, pH… ổn định. Hiện nay, nuôi biển tập trung ở 7 phường, chủ yếu gần bờ, quy mô hộ gia đình, mật độ cao, còn tự phát. Năm 2023, diện tích nuôi cá biển ~13,9 ha, sản lượng 5.373 tấn, đối tượng chính: Cá song, cá chim vây vàng, cá vược, cá giò… Tỷ lệ sống thấp (50 - 70%), thức ăn chủ yếu là cá tạp, giống phần lớn nhập ngoài tỉnh. Nuôi nhuyễn thể (hàu, ngao hai cùi) diện tích 39,4 ha, sản lượng 1.536,6 tấn, giá trị ~15,4 tỷ đồng, công nghệ nuôi còn đơn giản, chất lượng giống chưa ổn định. Quy hoạch chưa đồng bộ, hạ tầng thiếu (cảng, khu neo đậu, cấp giống, chế biến), dịch bệnh phổ biến, thiếu liên kết chuỗi, thị trường tiêu thụ phụ thuộc thương lái, giá trị gia tăng thấp. Nghiên cứu đề xuất nhóm giải pháp chính: Quy hoạch, phân vùng, đối tượng nuôi, xây dựng cơ sở hạ tầng, hậu cần, phát triển thị trường và tăng cường giám sát môi trường nuôi. Các giải pháp đề xuất trong nghiên cứu là cơ sở quan trọng để định hướng phát triển nuôi biển hiện đại, hiệu quả, góp phần thực hiện Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KỸ THUẬT VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA MÔ HÌNH NUÔI NGHÊU (Meretrix lyrata) TRÊN BÃI TRIỀU TẠI TỈNH CÀ MAU VÀ VĨNH LONG
Nghiên cứu tiến hành điều tra khảo sát các hộ nuôi nghêu trắng tại tỉnh Cà Mau và Vĩnh Long nhằm đánh giá hiện trạng kỹ thuật nuôi và hiệu quả kinh tế của nghề nuôi nghêu tại đây. Kết quả cho thấy, mô hình nuôi ở tỉnh Vĩnh Long là tổ hợp tác xã và ở tỉnh Cà Mau là theo nhóm hoặc nông hộ riêng lẻ. Hiện trạng kỹ thuật của mô hình nuôi có sự khác biệt giữa hai địa phương: Ở tỉnh Vĩnh Long, diện tích nuôi nghêu trung bình là 106,55 ± 82,23 ha, mật độ nuôi 167 ± 50,56 con/m2 với kích cỡ giống là 1.218,18 ± 292,64 con/kg, thời gian nuôi trung bình 16,46 ± 4,93 tháng; các hộ nuôi nghêu ở tỉnh Cà Mau có diện tích nuôi nhỏ hơn, chỉ 23,75 ± 14,49 ha, mật độ nuôi 402,08 ± 198,42 con/m2, cỡ giống thả 2.641,67 ± 729,21 con/kg, thời gian nuôi 13,7 ± 3,2 tháng. Mô hình nuôi nghêu trên bãi triều ở tỉnh Cà Mau đạt năng suất 34,65 ± 19,13 tấn/ha/vụ, lợi nhuận 577,27 ± 388,51 triệu đồng/ha/vụ và tỷ suất lợi nhuận là 4,06 ± 2,43 lần, cao hơn kết quả nuôi ở tỉnh Vĩnh Long, lần lượt là 16,51 ± 4,73 tấn/ha/vụ, 289,39 ± 136,81 triệu đồng/ha/vụ và tỷ suất lợi nhuận là 2,53 ± 1,25 lần. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã xác định được một số khó khăn, thách thức mà người nuôi nghêu ở tỉnh Cà Mau và Vĩnh Long đang gặp phải đó là biến đổi khí hậu, chất lượng nước, dịch bệnh và khan hiếm nguồn con giống chất lượng cao; qua đó các giải pháp liên quan được đề xuất nhằm phát triển nghề nuôi nghêu tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng bền vững.
NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNGMÔI TRƯỜNG NƯỚC VÙNG NUÔI TÔMVEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2017 - 2024
Nghiên cứu này đánh giá chất lượng nước vùng nuôi tôm ven biển ở năm tỉnh, từ Ninh Bình đến thành phố Huế, giai đoạn 2017 - 2024 và phân tích mối liên hệ với sản xuất. Tổng số 2.164 mẫu được phân tích cho 15 chỉ tiêu lý - hóa và sinh học. So sánh với TCVN 13656:2023, tỷ lệ mẫu vượt chuẩn nhiều nhất là độ mặn (43,9%), nhiệt độ (33,9%), kiềm (30,3%) và DO (26,0%). Ghi nhận một số ngoại lệ cao đối với coliforms (12,3 lần), NO2- (11,2 lần) và H2S (9,4 lần). Biến động thời gian khá rõ rệt: 100% mẫu tháng 1 - 2 dưới ngưỡng nhiệt tối ưu (26 - 32°C), vào giữa năm tỷ lệ vượt ngưỡng ít hơn. Theo không gian, thành phố Huế có tỷ lệ vượt chuẩn cao nhất. Sản lượng tôm tăng dần qua các năm với ngoại trừ tỉnh Quảng Trị có xu thế không ổn định. Diện thích nuôi thủy sản giảm rõ rệt ở tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Quảng Trị trong khi các tỉnh khác tăng nhẹ. Tương quan Kendall và Spearman cho thấy sản lượng và diện tích liên quan có ý nghĩa (p < 0,05) với pH, DO, kiềm, NH3, PO4, TSS, Vibrio và tảo độc, chứng minh tăng trưởng gắn với áp lực dinh dưỡng, hữu cơ và vi sinh. Kết quả nhấn mạnh, quản lý nuôi tôm trong giới hạn chịu tải môi trường có xét đến biến động mùa vụ và khác biệt không gian là cần thiết.
ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG VÀ THỨC ĂN ĐẾN QUÁ TRÌNH THÀNH THỤC SINH DỤC CỦA BÀO NGƯ CHÍN LỖ BỐ MẸ (Haliotis diversicolor) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI VỖ
Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định ảnh hưởng của nhiệt độ, độ mặn, thời gian chiếu sáng và tỷ lệ hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn đến quá trình thành thục sinh dục của bào ngư chín lỗ bố mẹ (Haliotis diversicolor) trong điều kiện nuôi thí nghiệm. Ba thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên trong 75 ngày. Thí nghiệm 1, khảo sát 9 tổ hợp nhiệt độ (25, 28, 31°C) và độ mặn (27, 30, 33‰); thí nghiệm 2, đánh giá 3 chế độ chiếu sáng ở 3 mức nhiệt độ khác nhau; thí nghiệm 3, khảo sát 9 công thức thức ăn có hàm lượng protein (28, 33, 38%) và lipid (6, 8, 10%) khác nhau. Kết quả cho thấy, tổ hợp nhiệt độ 28°C và độ mặn 30 - 33‰ là tối ưu, cho tăng trưởng sinh trưởng và thành thục sinh dục của bố mẹ bào ngư chín lỗ, với tốc độ phát triển tuyến sinh dục (VGB) đạt 11,9%/ngày. Về thời gian chiếu sáng, nghiệm thức “24 giờ tối” kích thích rõ ràng quá trình thành thục, đặc biệt ở cá thể cái, với tỷ lệ phóng trứng tự phát cao hơn. Thí nghiệm thức ăn cho thấy, công thức chứa 33% protein và 8% lipid đạt hiệu quả vượt trội về về tốc độ phát triển VGB, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng chiều dài và khối lượng cơ thể. Các công thức có protein thấp (28%) hoặc lipid quá cao (10%) không mang lại hiệu quả tương ứng. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng rõ ràng về ảnh hưởng đồng thời của các yếu tố môi trường và dinh dưỡng đến thành thục sinh dục bào ngư chín lỗ bố mẹ, qua đó đề xuất tổ hợp điều kiện tối ưu hỗ trợ xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi vỗ phục vụ sản xuất giống bào ngư chủ động và bền vững tại Việt Nam.
ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ NUÔI ĐẾN SỰ TÍCH LŨY TRẦM TÍCH TRONG AO TÔM THẺ CHÂN TRẮNG (Litopenaeus vannamei)
Nghiên cứu này đánh giá ảnh hưởng của mật độ nuôi đến quá trình tích lũy trầm tích trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) tại tỉnh Ninh Bình. Ba mô hình nuôi được so sánh: Siêu thâm canh A (219 con/m²), siêu thâm canh B (167 con/m²) và thâm canh C (92 con/m²) trong 103 ngày. Trầm tích được thu thập định kỳ bằng bẫy chuyên dụng qua bốn giai đoạn nuôi, từ tháng nuôi 1 đến tháng nuôi 4 (TN1 - TN4). Kết quả cho thấy, lượng trầm tích tăng dần theo thời gian, đạt đỉnh ở TN3. Cụ thể, giá trị là 74,56 ± 3,47 g/bẫy (mô hình A), 70,18 ± 4,21 g/bẫy (B) và 57,37 ± 3,51 g/bẫy (C). Sau đó, lượng trầm tích ổn định ở TN4. Tổng lượng trầm tích tích lũy cao nhất ở mô hình A (175 ± 5,5 tấn/ha/vụ), tiếp theo là B (161 ± 7,4 tấn/ha/vụ) và thấp nhất ở C (131 ± 6,5 tấn/ha/vụ). Tốc độ lắng đọng trung bình cũng cao nhất ở mô hình A (255,93 ± 11,56 g/m²/ngày tại TN4), so với mô hình B (231,59 ± 18,73 g/m²/ngày) và mô hình C (194,11 ± 16,69 g/m²/ngày). Phân tích thống kê bằng kiểm định Friedman (p < 0,001) xác nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các mô hình nuôi, với mô hình A luôn có lượng trầm tích cao nhất. Hệ số tương quan Spearman (p > 0,86) cho thấy mối quan hệ thuận mạnh mẽ giữa thời gian nuôi và lượng trầm tích tích lũy. Nghiên cứu khẳng định mật độ nuôi cao làm tăng đáng kể lượng trầm tích, đe dọa chất lượng môi trường. Do đó, cần áp dụng các biện pháp quản lý thức ăn chặt chẽ, tăng cường xi - phông đáy ao và kiểm soát mật độ nuôi để giảm thiểu ô nhiễm trầm tích, đặc biệt trong mô hình siêu thâm canh.
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA VI KHUẨN QUANG HỢP (Rhodopseudomonas palustris) LÊN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÔM THẺ CHÂN TRẮNG (Litopenaeus vannamei)
Vi khuẩn quang hợp (Rhodopseudomonas palustris) thuộc nhóm vi khuẩn kị khí chứa nhiều enzyme và thành phần có hoạt tính sinh học cao có lợi đối với động vật thủy sinh. Tuy nhiên, những nghiên cứu liên quan đến việc sử dụng vi khuẩn quang hợp trong hoạt động nuôi trồng thủy sản vẫn rất hạn chế. Nghiên cứu này được thực hiện với mục đích đánh giá ảnh hưởng của vi khuẩn quang hợp lên sinh trưởng và phát triển của tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) thông qua bổ sung vi khuẩn ở các nồng độ khác nhau (1; 3; 5% sinh khối tươi dạng sệt/kg thức ăn) vào khẩu phần thức ăn. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các chỉ tiêu liên quan đến tốc độ tăng trưởng về khối lượng (DWG g/ngày, SGRW %/ngày) và chiều dài (DLG mm/ngày, SGRL %/ngày), hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) và tỉ lệ sống (SR) của tôm đã được cải thiện đáng kể khi bổ sung vi khuẩn ở nồng độ 5%. Cụ thể, khối lượng và chiều dài tôm sử dụng thức ăn bổ sung vi khuẩn quang hợp tại thời điểm kết thúc thí nghiệm đạt 8,61 ± 0,05 g/con, 108,76 ± 1,04 mm/con so với 5,54 ± 0,17 g/con, 96,53 ± 1,10 mm/con ở nghiệm thức đối chứng. FCR của tôm sử dụng thức ăn bổ sung (1,34 ± 0,01) thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với tôm ở lô đối chứng (1,53 ± 0,01) và tỉ lệ sống của tôm sử dụng thức ăn bổ sung (80 ± 1,15%) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với tôm ở nghiệm thức đối chứng (73 ± 1,73%) (p < 0,05). Những kết quả này chỉ ra rằng bổ sung vi khuẩn quang hợp đã thúc đẩy sự sinh trưởng và phát triển của tôm thẻ chân trắng.
ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CỦA IVERMECTIN ĐỐI VỚI CÁ CHIM VÂY VÀNG (Trachinotus spp.) GIAI ĐOẠN GIỐNG
Ivermectin là hoạt chất chống ký sinh trùng phổ rộng đã chứng minh hiệu quả trong kiểm soát các bệnh nội ngoại ký sinh trùng. Tuy nhiên, độc tính của Ivermectin đối với các loài cá nuôi, đặc biệt ở giai đoạn giống, vẫn chưa được đánh giá đầy đủ. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định độc tính cấp tính và giá trị LD50 (96 giờ) của Ivermectin trên cá chim vây vàng (Trachinotus spp.) giai đoạn giống (5 - 7 cm). Cá được tiếp xúc ở 8 nồng độ Ivermectin (0,05 - 1,00 ppm) trong 96 giờ. Kết quả cho thấy, LD50 sau 96 giờ được xác định là 0,086 ppm (CI 95%: 0,070 - 0,101 ppm). Số cá chết lên tới 100% ở các nồng độ từ 0,16 ppm trở lên sau 48 giờ, đi cùng với các biểu hiện lâm sàng bao gồm mất cân bằng, bơi xoay tròn, giảm phản xạ và cường độ hô hấp tăng mạnh. Ứng dụng Ivermectin trong điều trị ký sinh trùng trên cá chim vây vàng cần được nghiên cứu sâu hơn về liều lượng, thời gian tiếp xúc và con đường đưa thuốc nhằm đảm bảo an toàn cho cá nuôi.
TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở VÙNG ĐỆM ĐẾN VƯỜN QUỐC GIA TRÀM CHIM VÀ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ
Nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của các hoạt động sản xuất nông nghiệp đến Vườn Quốc gia Tràm Chim và đề xuất giải pháp hạn chế bằng phương pháp khảo sát trực tiếp 120 hộ dân ở 6 xã/thị trấn vùng đệm từ tháng 5/2024 đến tháng 12/2024. Kết quả đã ghi nhận, trồng trọt có tỷ lệ cơ cấu sinh kế cao (64,1% hộ dân được khảo sát), tiếp đến là chăn nuôi (15,83%) và nuôi thủy sản (11,67%). Hoạt động sản xuất có tỷ suất thu nhập/chi phí cao là nuôi yến (20,9%), nuôi tôm công nghiệp và cá đen (9,7%), trong khi các hoạt động trồng trọt lại có tỷ suất này thấp (0,17 - 3,66%). Tác động của các hoạt động sản xuất nông nghiệp đến môi trường và Vườn Quốc gia là sử dụng lượng phân bón cao như: Canh tác sen, kiệu, ớt, dưa hấu, lúa 3 vụ; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cao như: Canh tác thanh long, cây ăn trái, sen, mít, lúa 3 vụ; xả nước thải và bùn thải chưa qua xử lý ở hoạt động nuôi thủy sản nông hộ, đặc biệt là nuôi tôm nước lợ. Vì vậy, cần có giải pháp phát triển các hoạt động sản xuất lúa 2 vụ, sen, xoài, ớt và rau màu theo phương thức nông nghiệp hữu cơ, VietGAP, kết hợp xen canh và canh tác thông minh nhằm hạn chế sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Phát triển các mô hình nuôi cá đen, cá trắng, cá chình và thực hiện tốt công tác quản lý nước cấp, nước thải và bùn thải. Hạn chế các hoạt động sản xuất nông nghiệp gây tác động nhiều đến môi trường và có lợi nhuận thấp như: Canh tác lúa 3 vụ, dưa hấu, thanh long; nuôi ếch, lươn và tôm nước lợ.