XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM TÍCH VÀ XẢ NƯỚC CỦA HỒ TONLE SAP QUA PHÂN TÍCH LƯU LƯỢNG THEO TUẦN TẠI CÁC TRẠM KRATIE, TÂN CHÂU VÀ CHÂU ĐỐC

Tóm tắt

Nghiên cứu này phân tích chuỗi lưu lượng thực đo giai đoạn 1980 - 2024 tại các trạm Kratie, Tân Châu và Châu Đốc nhằm xác định biến động ΔQ theo tuần và thời điểm tích - xả nước của hồ Tonle Sap. Dữ liệu được tổng hợp thành chuỗi ΔQ = (Q_TânChâu + Q_ChâuĐốc) - Q_Kratie và chia thành 02 giai đoạn: 1980 - 2009 (trước thủy điện dòng chính) và 2010 - 2024 (sau khi nhiều hồ chứa vận hành). Kết quả cho thấy, hồ Tonle Sap vẫn duy trì 02 pha điều tiết tự nhiên, nhưng chu kỳ tích - xả đã bị kéo giãn và trễ pha rõ rệt. Pha tích nước xuất hiện sớm hơn khoảng nửa tháng, trong khi pha xả muộn hơn 1 - 2 tuần, biên độ ΔQ giảm từ 13,5 × 10³ xuống 12,0 × 10³ m³/s. Kiểm định Mann - Kendall cho thấy, xu thế giảm có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) đối với cả ΔQ cực tiểu và cực đại. Những biến đổi này phản ánh tác động tổng hợp của vận hành thủy điện thượng nguồn, thay đổi mưa mùa và biến đổi khí hậu, dẫn đến suy giảm chức năng điều tiết tự nhiên của hồ Tonle Sap và dòng nền mùa khô ở hạ lưu Mekong. Phương pháp phân tích ΔQ theo tuần chứng minh hiệu quả trong nhận diện biến động ngắn hạn và xu thế điều tiết, cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho quản lý và điều hành nguồn nước xuyên biên giới vùng Mekong - đồng bằng sông Cửu Long.